CO ROBIĆ, BY ZADBAĆ O SPOKOJNĄ ATMOSFERĘ

Potrzebujesz wskazówek jak unikać napiętych sytuacji? Co robić, by zadbać o dobre samopoczucie osoby z demencją? Nawet jeśli chory zapomni, co działo się przed chwilą lub o czym była rozmowa, będzie odczuwał, czy było „to” przyjemne czy nieprzyjemne. Pamięć emocji najdłużej zostaje nienaruszona.

Pamiętaj, że coś, co dla zdrowej osoby wydaje się być oczywiste, dla chorego może być zupełnie niezrozumiałe.

  • Kiedy chory doświadcza spadku zdolności umysłowych czuje się zagrożony. Bardzo często przejawia się to słowami: „Czuje jakbym to nie był(a) ja”. Pomocne dla chorego jest wtedy wsparcie i dodanie otuchy poprzez pozytywne wzmocnienie – wskazanie, co wykonuje dobrze, co ostatnio wykonał poprawnie – znalezienie mocnych stron funkcjonowania chorego.
  • Warto nie rozmawiać o chorobie, chyba że chory sam się dopytuje – wtedy staraj się mówić ogólnikowo, „dookoła”. Rozmowa o chorobie może wzmagać lęk, rezygnację, spowodować wycofanie z kontaktów z innymi i zwolnienie mózgu z potrzeby aktywności, „przecież i tak będzie gorzej”.
  • Rozmowa o chorym w jego obecności, tak jakby go tam nie było, może wywołać u chorego nawet agresję lub wycofanie się z aktywności. Nawet jeśli po chwili zapomni o sytuacji, nieprzyjemne emocje będą tkwiły. Warto włączać osobę chorą do rozmowy na tyle na ile to możliwe.
  • Wiedząc, że chory wykonuje daną czynność długo, np. zakłada buty. Nie wyręczaj! Zadbaj, by te czynność rozpoczął już 30 min wcześniej, lub kup buty na rzepy albo „wciskane”. Może to zapobiec Twojej złości (zwłaszcza gdy się spieszysz) i irytacji chorego wywołanej brakiem rozumienia sytuacji. Pomoże natomiast choremu w zachowaniu samodzielności.
  • Jeśli czynności dnia codziennego zaczynają sprawiać choremu trudność, warto zaangażować go w inne zadania, z którymi wiesz, że sobie poradzi. Bardzo ważne jest to, aby osoba chora miała poczucie sprastwa, że jeszcze coś potrafi.
  • Jeśli próba wykonania czynności nie odnosi skutku, można podzielić ją na etapy lub pokazać choremu, jak coś wykonać. Może zdarzyć się, że z czasem chory zapomni, jak miał wykonywać zadanie – pokaż mu drugi raz. Dzięki temu chory się „czymś” zajmie, a Ty możesz zyskać czas na swoje czynności.
  • Zbyt duża liczba osób może wywoływać u chorego apatię, lęk lub pobudzenie, a nawet agresję.
  • Powodem pobudzenia lub agresji mogą być także drobne elementy, jak uwieranie bielizny, niewygodne buty, niewidoczny początek infekcji. Chory czasem może nie umieć nazwać tego, co się dzieje – jego emocje są dla nas sygnałem potrzeby.

TYPOWE RODZAJE (NIE)TYPOWYCH ZACHOWAŃ

Zastanawiasz się czy zachowanie Twojego bliskiego jest normalne w przebiegu choroby? Nie wiesz jak reagować na „dziwne” zachowania? Coraz częściej myślisz, że to złośliwość osoby chorej?

Jeżeli chory zachowuje się w sposób irytujący lub przykry dla innych, pamiętaj, że nie robi tego specjalnie, intencjonalnie lub żeby dokuczyć – jest to przejaw choroby.

Apatia, wycofanie

  • Jeśli chory wycofuje się ze spotkań towarzyskich czy nawet rozmowy z członkami rodziny – może to być reakcja na poczucie wstydu, że „coś jest ze mną nie tak”, i chęci zamaskowania trudności z pamięcią lub lęku przed informacją: „przecież już to mówiłeś(-łaś). „Żeby się nie zbłaźnić, lepiej nie rozmawiać.”

Wskazówka!

  1. Zachęcaj bliskiego do wspólnej aktywności, spotkań. Jeśli słyszysz jakieś pytanie kolejny raz, spróbuj odpowiedzieć na nie tak jakbyś słyszał je po raz pierwszy.
  2. Pozwól swojemu bliskiemu opowiedzieć jakąś historie pomimo tego, że słyszysz ją kolejny raz.
  3. Staraj się unikać komentarzy: „Już to mówiłeś”, „Słyszałam już tą historię”.

Zaburzenia czasu i przestrzeni

  • Jeśli chory zaczyna dezorientować się w miejscu, miewa trudności w znalezieniu adresu, ulicy. Na wypadek możliwości zgubienia się chorego pomocnym rozwiązaniem jest wszycie na wewnętrznej stronie ubrania wierzchniego informacji z nazwiskiem i nr tel., pod który można zadzwonić w razie zagubienia.

Wskazówka!

  1. Kiedy pojawią się trudności z poczuciem czasu, warto powiesić w widocznym miejscu tradycyjny duży zegar i kalendarz.
  2. Są dostępne specjalne zegary dla osób cierpiących z powodu demencji. Pokazują one godzinę w formacie cyfrowym, dzień tygodnia i miesiąc.
  3. Nie trenuj chorego stale zadawanym pytaniem „Jaki dziś dzień tygodnia?”, „No zastanów się”. Lepiej kiedy będziesz sam spontanicznie powtarzał „dziś jest wtorek.” „Dziś we wtorek pójdziemy na zakupy.”

Nocne wędrowanie

  • Warto ustawić duży zegar w widocznym miejscu, żeby chory wiedział, że to noc.
  • Warto codziennie organizować choremu gimnastykę, aby w ten sposób zmniejszyć jego potrzebę wędrowania w nocy.
  • Warto, jeśli to możliwe, wychodzić późniejszym popołudniem na spacer – to może „pozytywnie zmęczyć” i wpłynąć na lepszy sen osoby chorej.
  • Jeśli chory często budzi się w nocy i zaczyna „wędrować”, może być to spowodowane potrzebą skorzystania z toalety. Warto dopilnować, by chory był w toalecie przed snem.
  • Tłumaczenie, „przecież jest noc, idź do łóżka”, nie ma sensu – mózg chorego tego nie zracjonalizuje. Lepiej zapewnić osobę, że jest bezpieczna, że wszystko jest w porządku, żeby odpoczęła.

Ubieranie się

  • Jeśli chory ma trudności w odróżnianiu poszczególnych części garderoby, można wykładać je w takiej kolejności, w jakiej chory powinien je założyć lub podawać je choremu oddzielnie.
  • Można oznaczyć szafki z ubraniami chorego, naklejając napisy lub ikony opisujące poszczególne części garderoby.
  • Ubrania zapinane na guziki można zastąpić ubraniami z zamkiem błyskawicznym. Dodatkowo zapinanym na plecach, aby trudniej było rozpiąć.

Nadmierny apetyt

  • Ustal plan posiłków w ciągu dnia i staraj się tego trzymać.
  • Ważne jest regularne przyjmowanie posiłków.
  • Staraj się podawać posiłki częściej, ale w małej objętości (5 x dziennie).

  • Można przygotować małe przekąski, np. kawałek sera, kawałek jabłka, marchewki, krakersa czy -kostka gorzkiej czekolady.

  • Mycie zębów po posiłku zmniejsza łaknienie.

  • Po odejściu od stołu warto odwrócić uwagę, żeby chory nie myślał o jedzeniu.

Nie doszukuj się złośliwości w zachowaniu osoby chorej, jest ono poza jej wpływem.

To choroba, a nie sama osoba chora, jest powodem niełatwego zachowania.

GDZIE SZUKAĆ POMOCY?

Zastanawiasz się do kogo pójść? Jaki specjalista zajmuje się pamięcią? Jakie badania będą wykonywane? Jeśli zauważasz u siebie lub u swojego bliskiego niepokojące oznaki problemów z pamięcią, nie zwlekaj!

Co robić krok po kroku gdzie się udać:

1. Pierwszym krokiem powinna być wizyta u lekarza pierwszego kontaktu.

2. Warto na taką wizytę pójść z bliskim, łatwiej wtedy jest zapamiętać informacje od lekarza.

3. Lekarz pierwszego kontaktu może, ale nie musi, przeprowadzić przesiewowy test do badania pamięci, jednak powinien dać zainteresowanemu skierowanie do specjalisty – geriatry, neurologa lub psychiatry. Nie bójmy się domagać takiego skierowania, nawet jeśli lekarz pierwszego kontaktu nie widzi takiej konieczności! Jeśli masz taką możliwość możesz skorzystać z wizyty specjalisty prywatnie.

Wstępna wizyta u specjalisty geriatry lub neurologa lub psychiatry:

1. Przygotuj spis wszystkich przyjmowanych leków wraz z ich dawkowaniem.

2. Uporządkuj chronologicznie wykonane dotychczas badania.

3. Spisz wcześniej na kartce listę objawów – niczego nie bagatelizuj bo niuanse mogą być ważne.

4. Zapisz, od kiedy dostrzegasz niepokojące objawy u siebie lub u swojego bliskiego. Jak długo trwają, w jaki sposób rozwijają się objawy – powoli, szybko, skokowo itp.

5. Lekarz przeprowadzi wywiad. Należy powiedzieć o wszystkich dolegliwościach, przebytych chorobach i nałogach. Kiedy zaczęły się zgłaszane trudności.

Może być Ci trudno opowiadać o problemach osoby chorej w jej obecności (nie chcą jej zranić lub obrazić), dlatego warto poprosić o rozmowę z lekarzem na osobności. W tym czasie pani pielęgniarka może zaprosić pacjenta do gabinetu pielęgniarskiego i zmierzyć mu ciśnienie.

6. Lekarz specjalista powinien zlecić badania laboratoryjne, takie jak:

• CRP

• Morfologia krwi obwodowej z rozmazem

• Elektrolity (Na, K)

• Kreatynina

• Glikemia, Hemoglobina glikowana

• Witamina B12

• TSH, FT3, FT4

• VDRL

7. Badanie fizykalne

8. Ocena podstawowych czynności życiowych ADL

9. Ocena złożonych czynności życiowych I-ADL

10. Badanie neuropsychologiczne

Na czym polega badanie neuropsychologiczne?

Jednym z bardzo ważnych elementów procesu diagnostycznego jest badanie neuropsychologiczne. Może je zlecić lekarz pierwszego kontaktu lub lekarz specjalista, jednak NIE JEST WYMAGANE SKIEROWANIE, co oznacza, że można zgłosić się na nie niezależnie od wizyty u lekarza.

Celem badania neuropsychologicznego jest ocena funkcjonowania poszczególnych procesów poznawczych, w tym: pamięci, uwagi, uczenia się, orientacji, postrzegania, rozumienia, procesów językowych, orientacji wzrokowo-przestrzennej, myślenia, planowania i rozwiązywania problemów. Neuropsycholog wykorzystuje do tego rozmowę z pacjentem, jak również prosi go
o wykonanie różnych zadań testowych.

Psycholog określa nie tylko funkcje, które są zaburzone, ale również te, które są zachowane. Informacje o czynnościach, które chory może jeszcze wykonywać samodzielnie, są istotne do planowania stymulacji neuropsychologicznej, jak również dla opiekuna, by zachęcał chorego do ich wykonywania. Koncentracja na tym, co chory może jeszcze wykonać, jest budowaniem poczucia własnej wartości bliskiego. To doświadczenie, które wzmacnia poczucie, że „potrafię jeszcze coś zrobić”. U osób, u których podejrzewa się początkowe stadium procesu otępiennego, zaleca się powtarzanie badania co 6 miesięcy. Na późniejszym etapie choroby badanie neuropsychologiczne służy ocenie dynamiki zmian w funkcjonowaniu poznawczym.

Jeśli Twój bliski nie chce zgłosić się na badanie, zachęć go, że przebadacie się razem, mówiąc, że i Tobie dobrze zrobi profilaktyka. Nie staraj się za wszelką cenę przekonać swojego męża/żony, mamy lub taty, lub innej osoby, u której zauważasz zmiany w pamięci, że to konieczne, że coś dzieje się nie tak. Na przymus nic nie wskórasz. Wtedy osoby bardzo często reagują niechęcią, agresją, a także słowami: „Chcecie zrobić ze mnie wariata”, „Uważasz, że jestem idiotą?”, „Sama się lecz, ja nie potrzebuję pomocy”, „Przecież nie mam kłopotów z pamięcią i do żadnego lekarza nie pójdę”. Na taką złość nie działa racjonalna argumentacja. Lepiej łagodnie, ze spokojem zachęcić chorego, a może warto poprosić o rozmowę kogoś innego, kto jest dla chorego autorytetem lub osobą, od której łatwiej przyjmie informację
o potrzebie badania.

Pamiętaj, nie odwlekaj badania pamięci nawet jeśli to profilaktyka!